From Shame to Strength
In gezinnen waar onvoorspelbaarheid en onveiligheid heerst, ontstaat veelal een diepgewortelde dynamiek van schuld, loyaliteit en schaamte. Schaamte als overlevingskracht. De schaamte die ooit diende om mezelf te beschermen, ervoer ik in mijn volwassen leven als last. Als een stille metgezel die fluisterde dat ik anders moet zijn en beter. Schaamte die niet over mijn daden ging, maar over wie ik bén. Niet de gezonde schaamte die mijn grenzen bewaakt, maar de schaamte die me verlamde en me klein hield.
“Only when we are brave enough to explore the darkness will we discover the infinite power of our light.” – Harriet Lerner
In dit persoonlijke verhaal keer ik terug naar de bron. Om aan te kijken wat ooit te pijnlijk was om te voelen. Door het delen van mijn ervaring wil ik inzicht geven aan wie dat nodig heeft. Om zijn of haar innerlijke kind dat dacht dat het fout was, te kunnen bevrijden.
Zachtjes tikt de regen op het schuine dak. Een geruststellend geluid. Ik lig in mijn bed dat gebouwd is in een erker en dat voelt als een bedstee. Het is de enige plek in huis waar ik een vorm van geborgenheid ervaar. Mijn slaapkamerdeur heb ik op slot gedraaid. Als 11-jarig meisje staar ik de donkerte in. Het kost me geen moeite om wakker te blijven. Uren lig ik zo totdat ik midden in de nacht het hekje hoor. Aan de manier waarop het dichtklapt, kan ik opmaken hoe de nacht verder zal verlopen. Is het een goede of een kwade dronk? Achteloos dichtvallend betekent veelal dat het rustig zal blijven. Een andere graadmeter is onze Duitse Herder. Als hij beneden blijft, is alles veilig. Als hij met zijn staart tussen zijn poten naar boven komt, is het foute boel. Het geluid van zijn jammerende gehuil van een harde trap op zijn achterste kan ik nu nog oproepen.
Vanavond klapt het hek hard dicht. Gevolgd door een paar harde trappen tegen de zijdeur die gewoon open is. Ik hoor mijn moeder naar beneden rennen. Ik hoor het harde praten van mijn vader. Ik draai de sleutel van mijn slaapkamerdeur voorzichtig om en verlaat mijn veilige onderkomen. Zachtjes sluip ik naar de overloop. Mijn pyjamaatje trek ik over mijn opgetrokken knieën, ik sla mijn armen eromheen en laat mijn kin erop rusten. Ik ben stille getuige van hetgeen mijn vader dit keer ontriefd heeft.
Al vaker heb ik gehoord hoe mijn moeder wanhopig de boel probeert te sussen. Stil en in mezelf smekend: laat hem niet naar de hoeren gaan. Dan schreeuwt hij en eist hij bij mijn moeder het door haar bijeengesprokkelde huishoudgeld op. Moedig probeert mijn moeder stand te houden, maar tegen zijn toenemende dreiging is ze niet opgewassen. Smekend geeft ze hem het geld. Zonder mijn moeder te zien, voel ik haar vernedering. Daar stilletjes op die overloop.
Maar deze avond zal het een ander soort vernedering zijn. Mijn moeder zal mijn eerder gegeven advies opvolgen en dat heeft gevolgen. Het is 3 uur ’s nachts en mijn vader draagt mijn moeder op om voor hem te koken. Eerder die avond hebben mijn moeder, zusje en ik op hem gewacht tot het warme eten verpieterd voor onze neuzen staat. Hopend dat het deze avond tegen beter weten in anders zal verlopen. Dat mijn vader ons zal vergezellen, zodat we een gezin vormen. Ik word boos en vertel mijn moeder dat zij mede zijn alcoholisme in stand houdt. Als voorbeeld geef ik het nachtelijke koken dat ze iedere keer doet als hij bezopen thuiskomt. Moed ingepraat door mij, haar oudste dochter, zegt ze tegen mijn vader vannacht niet voor hem te koken. Niet eerder geconfronteerd met een dergelijke weerstand, laat mijn vader zijn razernij de vrije loop. Daar op die overloop ben ik onzichtbaar, maar doodsbang. Dat mijn moeder iets overkomt. Ik voel me schuldig en machteloos. Mijn vader gooit eerst de inhoud van de koelkast op de keukenvloer en vervolgens het grootste deel van het servies. Hoor ik wel of niet dat mijn vader mijn moeder slaat? In de ravage bakt mijn moeder de aardappels en warmt een gehaktbal op. Er wordt geen woord gesproken. Als mijn vader klaar is met eten, loopt hij de trap op naar boven. Verstopt in de nis bij mijn slaapkamerdeur zit ik bevend. Als hij zijn slaapkamerdeur hard dichtgooit, hoop ik dat het voorbij is voor deze nacht.
Het is weer stil in huis. Beneden hoor ik mijn moeder snikkend de scherven bijeen vegen. Ik durf niet naar haar toe te gaan. Ik wil geloven dat dit gewoon een nare nachtmerrie is. Maar als ik een paar uur later wakker word, voel ik de bedrukte stemming in huis. Mijn moeders ogen zijn dik en haar blik staat vermoeid. In de keuken is geen scherf meer te bekennen. Mijn moeder maakt voor ons het ontbijt alsof er niets aan de hand is, terwijl mijn vader tot laat in de middag zijn roes zal uitslapen. Aan het gesprek dat mijn moeder en ik later die dag zullen voeren, zal ik het gevoel overhouden dat het mijn schuld is dat het de afgelopen nacht uit de hand gelopen is. Alles in mijn lijf zegt me dat dat niet klopt, maar in mijn hoofd woedt een gevecht. Ik voel me alleen.
In situaties waarin een kind zich verantwoordelijk voelt voor iets wat niet van hem of haar is, kan schaamte ontstaan. In een huis waar chaos en onveiligheid heerst, leert een kind te overleven door te observeren, te voorspellen en zichzelf soms onzichtbaar te maken. Gevoelens van machteloosheid keren op een gegeven moment naar binnen: Het ligt aan mij. Zo ontstaat schaamte. Niet als schuld over iets wat je deed, maar als overtuiging dat er iets mis is met wie je bent. Je draagt het mee als geheim dat zich vastzet in je identiteit.
Dit verhaal is persoonlijk, maar helaas niet uniek. Misschien herken je iets van jezelf in wat ik beschrijf. Weet dan dat je het niet alleen hoeft te dragen. Praat met een vertrouwd persoon of een professionele hulpverlener en laat langzaam los wat niet van jou is.
Als je niets hebt om je voor te schamen, als je weet wie je bent en waar je voor staat, dan sta je in je kracht.
“Turn your wounds into wisdom” – Oprah Winfrey
Hoi A, zo heftig wat je hebt meegemaakt.. het lezen van je ervaring roept bij mij gevoelens van verdriet en machteloosheid op. Als papa en partner voel ik zelfs een beetje plaatsvervangende schaamte, om de simpele reden dat ik me niet kan en niet wil indenken dat ik zelf op deze manier met mijn vriendin of kinderen om zou gaan. Tuurlijk heb je in elke relatie wel eens een aanvaring of discussie, maar je houdt toch rekening met je kinderen?
Tegelijkertijd klinkt dit ook bekend en besef me dat ik zelf ‘geluk’ heb gehad. Mijn vader heeft altijd een eigen bedrijf gehad met fysiek zwaar werk en zocht zijn ontspanning dan ook in de drank. Als hij rond half 6 thuiskwam begon zijn avond met een biertje. Daarna kwam het avondeten en volgden de 1a2 glazen wijn. Om vervolgens na het eten, rond een half 9, te beginnen aan de whisky met ijs. Dit dagelijks alcoholgebruik culmineerde vaak in sjagrijn en dan vooral als de kater kwam. Waarbij ik hem regelmatig achter me aan had (ik was de oudste van 3 kinderen en was ook nogal bijdehand) en ik wel eens flink pak op de billen kreeg. Gelukkig was mijn moeder de rots in de branding en ze heeft altijd voor ons gestaan en mijn vader wist duidelijk dat er grenzen waren. Het had ook heel anders kunnen lopen als dit niet het geval was geweest. Daarom ‘geluk’ maar wel met een les voor de rest van het leven.. alcohol, ik blijf er ver vanaf sinds ik een eigen gezin heb.
Mijn vader leeft overigens nog en ik heb nu een redelijk goede relatie met hem, die misschien wel sterker is geworden tijdens de ziekte van en na het overlijden van mijn moeder. Eigenlijk was hij iemand die ik helemaal niet kende en het is gewoon zo jammer dat het zo is gelopen, ik had hem graag eerder beter gekend. Is het ooit nog tot een goede verstandhouding gekomen tussen jou en je vader? Snap het overigens volledig als dit een moeilijke vraag is en je dit liever niet deelt.
Ik vind je blog inspirerend en stoer en dank je dat je dit wilde delen. Ik wens je veel geluk, liefde en gezondheid toe.
Maurits
Beste Maurits, dankjewel voor je innemende en empathische reactie. Ik voel me vereerd dat je je persoonlijke verhaal met me deelt en er open over praat. Ondanks dat er in je verhaal doorklinkt alsof je het verwerkt hebt en er compassie is voor jouw rol binnen het gezin, heb je als kind geen zorgeloze jeugd gehad. Het is geen veilige situatie om in op te groeien. Je hebt wellicht soms op je tenen moeten lopen of je op momenten aan moeten passen. Als kind heb je een vader gemist en dat spijt me voor jou. Die tijd komt nooit meer terug. Jouw moeder klinkt als een sterke, wijze vrouw die haar kinderen in bescherming heeft genomen. Zoals ik jouw verhaal lees, denk ik dat je op haar lijkt. Ik vind het mooi om te horen dat de band met je vader sterker is geworden en jij hem nog op een andere manier leert kennen. Ik hoop dat dat voor jou weer een stukje heling brengt in jouw levensverhaal.
Ik herken me in de rol die jij in je gezin van herkomst op je hebt genomen. Het heeft me kracht gegeven dat ik op jonge leeftijd en zonder voorbeeld aan kon voelen waar de grenzen overschreden werden. Helaas heb ik geen contact met mijn vader. En zie ik dat er ook niet meer van komen. Hoe ouder ik word, hoe meer me dat aangrijpt. Ik voel met hem mee dat hij zijn dochter en twee kleinzoons niet meer ziet, maar ik weet ook niet hoe met hem om te gaan en zelf niet geraakt te worden, door zijn gedrag en de dingen die hij tegen me zegt. Ik had hem gegund dat hij bepaalde zaken in zichzelf had kunnen oplossen. Het kan niet anders of hij leeft met pijn.
Dankjewel voor je mooie complimenten voor mijn blog. Ik wens jou en je gezin ook veel liefde, geluk en gezondheid toe.
Liefs,
A.
PS. De film ‘Springsteen: Deliver Me from Nowhere’ is een aangrijpend verhaal over een donkere periode uit het leven van Bruce Springsteen. Springsteen is opgegroeid met een gewelddadige vader met een drankprobleem, waardoor hij in zijn (artistieke) leven kampt met veel demonen. De film laat zien hoe bepaalde jeugdervaringen doorwerken in het volwassen leven.
Hoi A, wat tof dat je reageert en van mijn kant, graag gedaan, het voelt goed om dit te delen. Dank je voor de filmtip, ik ga deze film zeker kijken want wie weet opent het weer luikjes in mijn hoofd die me helpen onbewuste herinneringen of ervaringen te ontdekken en wellicht een plekje te geven.
Om eerlijk te zijn, terugdenkend aan mijn jeugdjaren denk ik dat deze grotendeels zorgeloos waren, zeker de eerste 11 jaar, maar er zijn ook nog onverklaarbare ervaringen geweest in mijn (vroege) puberteit, waarbij ik achteraf mij afvraag waar deze vandaan kwamen en mogelijk toch stress gerelateerd waren. Ik ben zelf op dit moment ook bezig om verdieping te vinden in hoe mijn hoofd werkt omdat ik merk dat ik toch regelmatig tegen zaken aanloop die met enige regelmaat terugkeren, wat zich vervolgens in lichamelijke klachten uit. Opgebouwde stress, tekort aan nachtrust wat zich opbouwt, altijd aan staan, heel vermoeiend.
Mijn zusje vindt mij overigens op mijn moeder lijken dus denk zeker dat je hier een punt hebt.. ik merk ook dat ik veel op haar lijk op emotioneel vlak, maar soms zou het heerlijk moeten zijn om gewoon iets van je af te laten glijden. Iets wat ik wel af en toe probeer, al is het maar voor mijn eigen mentale gezondheid. Waarom hebben wij geen knopje die we aan kunnen zetten of een filtertje om alleen de echt belangrijke zaken in het leven de aandacht en energie te geven die ze nodig hebben?
Dat je je vader niet meer spreekt vind ik heel verdrietig voor jou en voor je kids maar tegelijkertijd heel begrijpelijk 🙁 Hopelijk heb je hem wel alles kunnen zeggen en geen zaken onuitgesproken gelaten. Dat is het enige wat mij echt zou achtervolgen denk ik en tevens de reden dat ik alles op alles zet om een goede relatie met mijn eigen kinderen op te bouwen en te houden. Makkelijk gezegd nu ze nog maar 11 en 14 zijn natuurlijk en de puberjaren maar net zijn aangebroken hè..
Liefs, M
PS. Ik heb n.a.v. je eerdere blog over zingeving gebeld met enkele van mijn goede vrienden. Ze wonen allemaal op een uur rijden afstand dus vaak zie ik ze maar 1 a 2 keer per jaar. Gewoon even bijpraten was echt heel fijn en geeft verbinding en een positief gevoel. Iets waar we in de ratrace anno 2025 echt vaker tijd voor zouden moeten maken. Dat heb ik aan jouw blog te danken!
Hi M., ondanks dat het kwetsbaar en intiem voelt om mijn verhaal te delen, zijn jouw verhaal en reactie de reden waarom ik het heb gedaan. Ik kan dat doen door theoretisch te vertellen wat ik tot nu toe te weten ben gekomen (ondanks dat ik geen professional ben), maar ook met een ervaring die wellicht dieper raakt. Niet als zielig verhaal, maar omdat ik het iedereen gun om niet meer met onbewuste patronen uit het verleden in het heden geconfronteerd te worden. En inderdaad, die patronen kunnen zich ook vastzetten in je lichaam. Of het nu gaat om groot of klein trauma: trauma is veelal geen herinnering in je hoofd, maar zet zich vast in je lichaam. Ik heb ervaren dat lichaamswerk een belangrijke bijdrage kan leveren aan de heling van trauma.
Het is niet mijn intentie om oude wonden open te maken, maar om de nadruk te leggen op bewustwording, mild te zijn naar jezelf en compassie met jezelf te hebben. En zoals je ook aangeeft, om bepaalde zaken voor de volgende generatie proberen te doorbreken. Ik ben onder de indruk hoe je jezelf weet uit te drukken op het gebied van gevoelens en hoe bewust je in het leven staat. Je hebt de moed, de wil en de zelfreflectie om te groeien. En zoals je zelf zegt, sta jezelf toe om onderweg ook te genieten en je te verwonderen. Van overleven naar voluit leven en trots zijn op jezelf. Dat gun ik jou en iedereen.
Mocht je interesse hebben en je verder willen verdiepen: op de website van Jan Bommerez (www.janbommerez.com) kun je meer informatie vinden over ontwikkelingstrauma, inclusief een aantal gratis lessen.
Fijn dat mijn blog je geïnspireerd heeft om bewust de verbinding op te zoeken en te ervaren. Je hebt niet alleen voor jezelf iets in gang gezet, maar ook richting de ander. En dat voelt voor mij als een ‘cadeautje’, omdat het de wereld nog mooier maakt.
Op heel veel mooie en pure geluksmomentjes.
Liefs, A.